Erciyes Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Anabilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi Eyüp Polat danışmanlığında Abdulbaki Önder tarafından yürütülen bilimsel çalışma, Kayseri’nin Tomarza ilçesinin tarihi derinliğini gözler önüne serdi. Araştırma kapsamında ilçeye bağlı 54 mahalle mezarlığı tek tek gezilerek, 17. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar tarihlenen yüzlerce mezar taşı yerinde incelendi.
Avşar Boyunun Kültürel Mührü
24 Oğuz boyundan biri olan Avşar boyunun yoğun olarak yerleştiği Tomarza’da; mezar taşları üzerindeki kitabeler, motifler ve semboller dikkat çekiyor. Araştırmacı Abdulbaki Önder, bu taşların sadece birer defin belgesi olmadığını, aynı zamanda Orta Asya Türk inanç dünyası ile estetik anlayışının Anadolu’daki kesintisiz sürekliliğini yansıtan birer kimlik belgesi olduğunu vurguladı. Mezar taşlarındaki detaylar, Türklerin yerleşik hayata geçseler de kadim geleneklerinden kopmadığını gösteriyor.
Orta Asya’dan Anadolu’ya Semboller
İncelenen mezar taşları üzerinde yer alan fincan, ibrik, çarkıfelek ve hayat ağacı gibi motiflerin derin anlamlar taşıdığı tespit edildi. Bu figürlerin basit birer süsleme olmadığını ifade eden Önder; evrenin sonsuzluğunu simgeleyen geometrik yapıların, ruhun yolculuğunu temsil eden kuş figürlerinin ve koruyucu güçlerin binlerce yıl önceki kurgan geleneğiyle olan benzerliğine dikkat çekti. Bu semboller, Türklerin farklı dinleri benimsemelerine rağmen mezar kültürlerini koruduklarını kanıtlıyor.
Kurgan Geleneğinin Güncel İzleri
Türk mezar kültürünün köklerinin Milattan Önce 2. ve 3. yüzyıllarda Orta Asya bozkırlarında şekillenen kurganlara dayandığını belirten Önder, Altay Dağları'ndaki Pazarık Kurganlarından çıkan buluntularla Tomarza’daki taşlar arasında doğrudan bir bağ kurdu. Hayat ağacı üzerindeki kuş figürleri ve birbiriyle mücadele eden hayvan tasvirlerinin, Orta Asya kozmolojisinin Anadolu coğrafyasına taşınmış nitelikli birer yansıması olduğu bilimsel olarak dökümante edildi.
Otuz Altı Mahallede Tarihi Tespit
Saha çalışmasının verilerini paylaşan Önder, Tomarza’daki 54 mahallenin 36’sında Türk kültürünü doğrudan yansıtan nitelikli mezar taşlarına rastladıklarını kaydetti. Geometrik ve bitkisel süslemelerin yoğunlukta olduğu bu taşların korunması gereken birer miras olduğunu belirten araştırmacılar, projenin Türklerin göç yollarındaki kültürel aktarımını anlamak adına stratejik bir öneme sahip olduğunu ifade etti.