İran’da 28 Aralık 2025’te çeşitli kentlerde başlayan protestolar kısa sürede ülke geneline yayıldı. Şiddetin tırmandığı, can kayıplarına ilişkin net bilgilerin paylaşılmadığı ve iletişim kanallarının büyük ölçüde kesildiği süreç, ülkede ciddi bir kırılma anına işaret ediyor.
Ekonomik Tepkiden Rejim Karşıtı Söyleme
Resmî açıklamalara göre protestoların çıkış noktası ekonomik sıkıntılar ve bazı yerel yönetim kararları oldu. Yüksek enflasyon, işsizlik ve alım gücündeki düşüş uzun süredir toplumda biriken hoşnutsuzluğu tetikledi. Muhalif çevreler ise eylemlerin kısa sürede ekonomik taleplerin ötesine geçerek rejimin temel kurumlarını ve dini liderliği hedef aldığını savunuyor.
Tartışmalı Can Kaybı Rakamları
İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), 11 Ocak’ta yayımladığı raporda 544 kişinin hayatını kaybettiğini, 10 bin 681 kişinin gözaltına alındığını duyurdu. Hayatını kaybedenler arasında 37 emniyet görevlisi, 1 savcı ve 8 çocuğun bulunduğu belirtildi. Tesnim Haber Ajansı ise ölen emniyet görevlisi sayısının 111 olduğunu açıkladı. Göstericilere ilişkin resmî rakam paylaşılmadı.
İnternet ve İletişim Kesintisi
Gösteriler sürerken ülkede internetin yaklaşık 4 gündür kesik olduğu, telefon şebekesinin de sağlıklı çalışmadığı bildirildi. Tahran’da Adli Tıp Kurumu’na ait olduğu belirtilen ve çok sayıda cenazenin görüntülendiği karelerin AFP tarafından doğrulandığı ifade edilirken, İran makamlarından resmî bir açıklama gelmedi.
Güvenlik Güçlerinin Sert Müdahalesi
Yetkililer, kamu binalarına saldırılar düzenlendiğini ve silahlı grupların sahaya indiğini öne sürerken, sahadan gelen görüntüler güvenlik güçlerinin gerçek mermi kullandığı iddialarını gündeme taşıdı. Cenazelerin ailelere teslim edilmediğine dair söylentiler kamuoyundaki güvensizliği artırdı.
Kamu Mallarında Büyük Hasar
İran devlet televizyonu, Reşt kentinde 300’den fazla dükkânın yandığını duyurdu. Tahran Belediye Başkanı Ali Rıza Zakani, protestolarda otobüsler, itfaiye araçları, bankalar, camiler, evler ve hastaneler dahil çok sayıda kamu ve özel mülkün zarar gördüğünü açıkladı. Zakani, olaylardan “yabancı düşmanları” sorumlu tuttu.
Yönetim: ‘Beka Meselesi’
Tahran yönetimi protestoları bir “güvenlik ve beka sorunu” olarak tanımladı. ABD ve İsrail’i işaret eden yetkililer, olayların dış istihbarat servisleri tarafından kışkırtıldığını savundu. ABD Başkanı Donald Trump’ın açıklamaları ve Starlink vurgusu, Tahran’ın dış müdahale iddialarını güçlendirdi.
Yönetim Yanlısı Mitingler
Başta Tahran olmak üzere birçok kentte düzenlenen yönetim yanlısı gösterilerde on binlerce kişi sokaklara çıktı. Devlet televizyonu, mitinglerin Meşhed, Kum, Ahvaz, Urumiye ve Zahedan gibi kentlerde de yapıldığını duyurdu. Ölenler için ülkede 3 günlük ulusal yas ilan edildi.
Batı ile Gerilim Tırmanıyor
Avrupa Parlamentosu, İranlı diplomatların AP binalarına girişini yasakladı. İran ise İngiltere, Almanya, Fransa ve İtalya büyükelçilerini Dışişleri Bakanlığı’na çağırdı. Rusya İran’a destek verirken, Tahran yönetimi Batılı ülkeleri protestoları körüklemekle suçladı.